Türkiye Cumhuriyeti

Köstence Başkonsolosluğu

Konuşma Metinleri

İsmail Mirza Gaspıralı'nın 158. Doğum Yıldönümü Açılış Konuşması, 15.03.2009

İSMAİL MİRZA GASPIRALI (GASPIRINSKY)’NIN 158. DOĞUM YILDÖNÜMÜ MÜNASEBETİYLE TATAR TÜRKLERİNİN AZINLIK DERNEĞİ TARAFINDAN DÜZENLENEN ANMA SEMPOZYUMUNUN AÇILIŞ KONUŞMASI

TARİH : 15 MART 2009, PAZAR, 11:00
YER : Romanya Müftülüğü Eğitim ve Kültür Merkezi Toplantı Salonu / Köstence

“Romanya Müslüman Tatar Türkleri Demokrat Birliği” Başkanı Sayın Varol Amet,

Sayın Milletvekili Aledin Amet,

Sevgili soydaşlar,

Bugün burada kişiliğini ve hizmetlerini ele almak üzere bir araya geldiğimiz İsmail Mirza Gaspıralı veya İsmail Bey Gaspıralı, Kırım Türklerinin yetiştirdiği değerli bir eğitim ve kültür adamıdır. Gaspıralı, Türk dünyasının önde gelen düşünce adamlarından ve reformistlerindendir. Gaspıralı’nın aynı zamanda Çarlık Rusyası Türklerinin kültürel uyanış hareketinin öncülerinden olduğu genel kabul gören bir husustur.

İsmail Gaspıralı’nın öncülüğünü yaptığı adıyla özdeşleşmiş “Dilde, Fikirde ve İşte Birlik” cümlesi ile özetlediği düşünceleri ve çalışmaları bazı çevrelerce bütün Slavların birliğini savunan Rus düşünce akımı “Pan-Slavizm”e benzetilerek “Pan-Türkizm” ve kendisi de “Pan-Türkizm”in öncülerinden biri olarak kabul edilmiştir.

Gaspıralı’nın yaşamı boyunca başlıca üç amacı olmuştur:

1.Batının modern fikirlerinin, bilim ve teknolojisinin Türk dünyası ve Müslüman dünyası tarafından benimsenmesi;

2.Eğitimde reform yapılarak modern eğitim anlayışının benimsenmesi; 3.İstanbul Türkçesinin Türk dünyasında ortak dil olarak kullanılması.

İsmail Bey Gaspıralı, tüm Rusya Türklerinin kullanabileceği ortak bir yazı dili yaratmaya çalışmıştır. Bu dilin belkemiğini İstanbul Türkçesi oluşturmakla beraber, Türkçenin Orta Asya’daki diğer lehçelerinden de yararlanmaya özen göstermiştir.

Gaspıralı İsmail, Bahçesaray’da yayımladığı "Tercüman" Gazetesi'ndeki Türkçenin, Kırım'dan, İstanbul, Kaşgar'a kadar herkes tarafından anlaşılmasını amaçlamıştır. Gaspıralı, Türk dilinin yabancı unsurlardan temizlenmesi, Arapça, Farsça ve Rusça sözcüklerden vazgeçilmesi, yerel lehçeler yerine İstanbul Türkçesi kullanılmasının önemi üzerinde durmuştur.

Türk halklarının modernleşmesinin Batılılaşma ve eğitime önem vermekle mümkün olduğu gerekçesiyle, dine dayalı medrese eğitimi yerine modern eğitim sisteminin benimsenmesini, Türklerin anadillerinde eğitim görmeleri ve Türkçeyi iyi öğrenmelerini, “Dilde, fikirde ve işte birlik” sloganı ile Türk dünyasının ortak dil, amaç ve eylemde birleşmesini hedeflemiştir.

O, yaşamını Türklük davasına vakfetmiş bir Türk aydını ve eylemcisi olarak tarihteki yerini almıştır.

Çoğunluğu Türkiye’de, bir kısmı Azerbaycan ve Kırım’da olmak üzere, Gaspıralı hakkında çok sayıda inceleme, araştırma ve anı kitap veya makale olarak yazılmış, düşünceleri ve yaşamı çeşitli yönlerden ele alınmıştır.